Kortsluiting

De financieel directeur presenteert de kwartaalcijfers. De omzet is iets gedaald, maar het resultaat valt mee. Er zijn volgens hem goede verklaringen voor de geringe omzetdaling. Een belangrijke klant heeft later besteld dan gebruikelijk, enkele kosten zijn doorgeschoven en de marge is ondanks alles op peil gebleven. Redelijk goed nieuws dus. Commissaris Evertsz steekt zijn hand op. “Deze cijfers lijken wel gemanipuleerd”, zegt hij. De financieel directeur schrikt. De bestuurder ook. Waar baseert Evertsz dat op? Hij antwoordt: “Dat baseer ik op de stukken”. Evertsz heeft de kwartaalrapportage geüpload en aan Claude gevraagd: “Welke aanwijzingen zijn er dat het bestuur de financiële situatie te gunstig voorstelt?” De chatbot heeft die aanwijzingen direct gevonden. Er zijn afwijkende marges en ongebruikelijke verschuivingen tussen kolommen en categorieën. Er zijn aanwijzingen van window dressing. Er is sprake van een optimistische toelichting zonder voldoende onderbouwing. Dat zijn zes rode vlaggen van uw goede vriend Claude, overzichtelijk genummerd. Zo gaat dat. Wie aan AI vraagt om rode vlaggen te vinden, krijgt rode vlaggen. Wie vraagt waarom een bestuurder mogelijk liegt, krijgt een keurige uiteenzetting van mogelijke leugens. Wie vraagt waaruit blijkt dat zijn/haar partner ontrouw is, krijgt een reeks plausibele aanwijzingen. Het systeem denkt niet zo van “misschien vergist deze commissaris zich” of “misschien had hij de vraag beter anders kunnen formuleren”. Claude, ChatGPT en Gemini geven antwoord op de gestelde vraag. Dienstbaar, zelfverzekerd. Voor u steeds complimenteus. En vaak heel overtuigend.
De financieel directeur probeert uit te leggen dat een gewijzigde boekingsmethode de afwijkende marge heeft veroorzaakt. Dat stond ook in de stukken. Evertsz heeft die passage niet gezien. Waarom zou hij ook. Hij hoeft de stukken niet meer te lezen want daar heeft hij nu zijn ‘agents’ voor. Claude heeft het kennelijk ook niet gelezen, of niet ‘begrepen’ door de suggestieve vraagstelling van Evertsz. Het maakt inmiddels niet zoveel meer uit. De beschuldiging ligt op tafel. Het bestuur voelt zich overvallen. De andere commissarissen weten niet wat Evertsz aan het systeem heeft gevraagd, welke documenten hij heeft ingevoerd en welke antwoorden hij heeft gekregen. Zij zien alleen zijn selectie van de uitkomsten. Zes rode vlaggen. Dat klinkt ernstig. Waar rook is is vuur. Voor je het weet praat de hele raad over mogelijke manipulatie terwijl nog niemand heeft vastgesteld dat er iets aan de hand is. De sfeer is kapot en de relatie waarschijnlijk ook.
Op dat moment is AI geen hulpmiddel meer. Het is een blok radioactief materiaal midden op de vergadertafel. Het is een stille getuige met een oneindige fantasie die niet kan worden ondervraagd, van wie niemand de precieze verklaring kent en die bovendien door één van de partijen zelf is geïnstrueerd. Kafka is er niks bij.
Een commissaris moet doorvragen als cijfers niet kloppen of als een verklaring te glad klinkt. Hij moet ingrijpen als het bestuur informatie achterhoudt. Vertrouwen betekent niet dat je alles gelooft. Maar kritisch toezicht is iets anders dan met een door AI geproduceerde verdenking de vergadering binnenkomen en vervolgens van het bestuur eisen dat het zijn onschuld bewijst.
Daar gaat het grondig mis in de verhouding tussen bestuur en toezicht. Een bestuurder mag verwachten dat een commissaris hem scherp bevraagt maar hij hoeft niet te accepteren dat hij zich moet verdedigen tegen een onzichtbaar systeem waarvan niemand weet hoe het tot zijn conclusies is gekomen. Zeker niet als de commissaris zelf niet meer kan uitleggen waarom de verdenking relevant is.
De commissaris moet daarom eerst zelf vaststellen wat van de analyse overblijft. Heeft hij de stukken ook zelf goed gelezen? Kloppen de gepresenteerde feiten? Zijn ze volledig? Begrijpt de commissaris de redenering van het systeem voldoende om er met het bestuur over te praten? Als het antwoord op een van die vragen nee is, moet hij zijn mond houden
Ook hier helpt openheid. Zeg gewoon: “Ik heb AI gebruikt om deze rapportage kritisch tegen het licht te houden. Daarbij kwamen drie punten naar voren die ik zelf relevant vind en graag wil bespreken.” Dan weten de collega-commissarissen en het bestuur waar de vragen vandaan komen. Zij kunnen de aannames toetsen en het gesprek voeren dat werkelijk nodig is.
De beginselen zijn oud en simpel. Een raad en een bestuur moeten elkaar eerlijk, respectvol en met open vizier tegemoet treden. Zonder vertrouwen werkt toezicht niet. Zonder kritiek trouwens ook niet. Het een mag niet als excuus worden gebruikt om het andere kapot te maken.
Je goede vriend Claude kan geen geschonden vertrouwen herstellen. De commissaris die Claude op een domme manier gebruikt, veroorzaakt vrijwel zeker een kortsluiting. Daar rijzen je haren van te berge.
___
Meer weten over corporate governance? Neem een kijkje op onze events pagina!

Comments