Karaoke

De bestuurder besluit na een kleine tien minuten toelichting zijn PowerPoint-presentatie af te ronden. Het blijft even stil. “Wie opent de vragenronde?” vraagt de voorzitter. Commissaris Evertsz steekt zijn hand op. “Ik heb vijf vragen: hoe verhoudt deze strategie zich tot de langetermijnwaardecreatie? Zijn er door het bestuur alternatieve scenario’s onderzocht en zo ja, welke? Zijn de gevolgen voor alle stakeholders voldoende meegewogen? Volgens mij klopt de grafiek op sheet 12 niet, kan je die uitleggen? En tot slot: hoe robuust zijn de aannames?” Commissaris Van Son knikt. Goede vragen! De bestuurder lijkt wat verward. Hij probeert een verband te leggen tussen de vragen en zijn presentatie, maar dat lukt niet zo goed. Hij vraagt tenslotte aan Evertsz of hij de vragen op schrift kan krijgen. Hij kan dan vóór de volgende raadsvergadering een korte memo maken met de antwoorden. Commissaris Van Asperen: “Zo lang kunnen we niet wachten, voorzitter, daarvoor ligt dit plan al veel te lang op tafel. En zo moeilijk zijn de vragen toch niet?” Dat klopt, niet om ze te stellen. Vragensteller Evertsz heeft namelijk ChatGPT ontdekt. Hij is tot het inzicht gekomen dat commissaris zijn helemaal niet moeilijk meer is. Je hoeft de stukken niet eens te lezen. Je stopt ze gewoon in ChatGPT. De slimme en relevante vragen vliegen jou en de bestuurder om de oren. Alleen dat AI hem had geholpen, had Evertsz er niet bij verteld. Hij doet alsof hij de vragen zelf heeft bedacht.
Steeds meer commissarissen gebruiken AI om zich voor te bereiden op vergaderingen. Dat is op zichzelf niet verkeerd. AI kan een lang document samenvatten, tegenstrijdigheden aanwijzen en helpen om een redenering van verschillende kanten te bekijken. Als AI verstandig wordt gebruikt, kunnen vergaderingen er beter door worden voorbereid. Waarom gebeurt het dan zo vaak stiekem? Misschien omdat de commissaris bang is dat zijn collega’s hem lui vinden (inderdaad). Of niet deskundig genoeg (inderdaad). Misschien wil hij graag de indruk wekken dat hij al die slimme vragen zelf heeft bedacht (inderdaad).
Het kan ook zijn dat hij er eenvoudigweg niet bij stilstaat. Iedereen gebruikt tegenwoordig toch AI? Zelfs de Nederlandse minister-president. Toch gaat hier in deze boardroom iets heel erg verkeerd. Een raad van commissarissen is een collectief. De leden ontvangen samen vertrouwelijke informatie, bespreken die samen en komen samen tot een opinie, oordeel of besluit. Wat een commissaris met die informatie doet om zich voor te bereiden, is daarom niet uitsluitend zijn privézaak. Zeker niet als hij board papers uploadt naar een persoonlijk AI-account waarvan zijn collega’s en het bestuur het bestaan niet kennen. En als hij het niet meldt, gaat het niet meer alleen over informatiebeveiliging. Het gaat dan over integriteit. Integriteit begint met openheid over je eigen handelen. Als een commissaris zich bij zijn voorbereiding laat ondersteunen door een advocaat, accountant of andere deskundige, dan behoort hij daar open over te zijn. Waarom zou dat anders zijn als de ‘deskundige’ geen mens is maar een taalmodel? Ook de herkomst van vragen doet ertoe.
Een vraag is niet goed omdat die intelligent klinkt. En misschien is dat taalmodel helemaal niet zo goed als je denkt, in je zucht naar gemak. Een vraag is goed als het antwoord de collectieve raad helpt om zijn taak beter uit te oefenen. Daarvoor moet de commissaris begrijpen waarom hij de vraag stelt, welke aannames eronder liggen en wat de raad met het antwoord gaat doen. Het afwerken van een door AI gegenereerde vragenlijst is geen toezicht houden. Het is karaoke voor commissarissen. De woorden kloppen ongeveer, maar het is iemand anders zijn liedje. En vaak klinkt het heel vals.Voor bestuurders kan dat buitengewoon irritant zijn. Zij krijgen een spervuur van vragen die soms nauwelijks verband houden met hun organisatie of met het voorliggende besluit. Als zij vragen waarom een onderwerp ineens zo belangrijk is, volgt geen gesprek, maar de mededeling dat elke commissaris statutair recht heeft op alle informatie die hij vraagt. Op die manier werkt AI niet als hulpmiddel voor beter toezicht, maar als een machine voor georganiseerd wantrouwen.
De oplossing is niet zo ingewikkeld. Zet het onderwerp op de agenda. Vraag ieder lid van de raad of en hoe hij AI gebruikt. Bespreek welke systemen veilig genoeg zijn, welke informatie nooit mag worden ingevoerd en wanneer het gebruik van AI aan de andere leden en aan het bestuur wordt gemeld. Maak daar gewone werkafspraken over. De beginselen van goede governance zijn door AI niet veranderd. Transparantie, eerlijkheid, respect, vertrouwen en verantwoordelijkheid zijn nog steeds relevant. Ik denk zelfs meer dan ooit tevoren. AI hoeft de boardroom niet uit. Karaoke wel.
___
Meer weten over corporate governance? Neem een kijkje op onze events pagina!

Comments